Çocuk ve Kadınlara Karşı İşlenen Cinsel Suç Soruşturmaları Genelgesi

Çocuk ve Kadınlara Karşı İşlenen Cinsel Suç Soruşturmaları Genelgesi

Çocuk ve Kadınlara Karşı İşlenen Cinsel Suç Soruşturmaları“ konulu 19/11/2018 tarihli 170 Nolu ADALET BAKANLIĞI Ceza İşleri Genel Müdürlüğünün Genelgesi yürürlüğe girmiştir.

T.C.
ADALET BAKANLIĞI
Ceza İşleri Genel Müdürlüğü

Sayı: 19120602-010-06-02-0789-2018-E. 1576/81221
Tarih: 19/11/2018
Konu: Çocuk ve Kadınlara Karşı İşlenen Cinsel Suç Soruşturmaları

GENELGE
NO : 170

Çocuklara ve kadınlara yönelik işlenen cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarla ilgili
soruşturmaların, bu kapsamda uygulanan korama tedbirlerinin ve delil mahiyetindeki
görüntülerin son zamanlarda yazılı ve görsel basında açıkça ve sıklıkla yer aldığı görülmekle,
söz konusu suçların niteliği ve konunun hassasiyeti nedeniyle aşağıda belirtilen hususlara
dikkat çekilmesinde fayda görülmüştür.

Bilindiği üzere; cinsel suçlar, mahiyeti itibariyle mağdurlar üzerinde fiziksel ve
duygusal olarak kısa ve uzun dönemde yıkıcı etkilere sahip olup, mağdurun yakınları
üzerinde de benzer sonuçlara yol açmaktadır. Bu suçlarla ilgili adlî işlemlerin titiz biçimde
yerine getirilmesi tüm toplumsal kesimlerin ortak hassasiyet noktasını oluşturmaktadır.
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 160 ve 161 inci maddeleriyle maddi
gerçeği araştırmak üzere soruşturma yapmak görevi/münhasıran Cumhuriyet savcısına
verilmiş olup, bu göreve ilişkin her türlü araştırmanın adlî kolluk görevlileri aracılığıyla da
yapılabileceği hükme bağlanmıştır. Kanunun Cumhuriyet savcılarına verdiği bu temel görev,
kadınlara ve çocuklara karşı işlenen cinsel suç ve şiddet olaylarında da fiile ilişkin ayrıntılı
bilgi ve kayıtların kolluktan ivedilikle temin edilmesi ile delillerin kaybolmadan araştırılıp
değerlendirilmesini zorunlu kılmaktadır.

Söz konusu suçların niteliğine göre, korama tedbirlerinin gecikmeksizin ve etkin bir
şekilde uygulanması da önem arz etmektedir. Yargı işlemlerinin tartışmalardan uzak
tutulması ve toplumun adalete olan güveninin korunması; soruşturma sürecinde aynı şüpheli
hakkında aynı türdeki koruma tedbirlerinin birden fazla ve farklı şekilde uygulanmasının
önüne geçilecek şekilde delillerin zamanında ve eksiksiz toplanmasını, hukuki
değerlendirmelerin de buna göre yapılmasını gerektirmektedir.
Öte yandan, mağdur çocuğun; kolluk görevlileri, sağlık çalışanları ve adli merciler
tarafından ayrı ayrı dinlenmesi, tekrarlanan usul işlemleri sebebiyle mağdurun faille tekrar
karşılaşmak durumunda kalması, üçüncü kişiler huzurunda olayı en ince ayrıntısına kadar
defalarca anlatması, yaşanılan travmayı derinleştirebilmektedir.

Cinsel istismar suç soruşturmalarında; mağdur çocukların ikincil örselenmesini
asgariye indirmek, adli ve tıbbi işlemlerin bu alanda eğitimli personelin görev yaptığı bir
merkezde ve tek seferde gerçekleştirilmesini temin etmek üzere, 32 ilde 35 hastane/kurum
bünyesinde Çocuk İzlem Merkezi (ÇİM) kurularak adlî işlemlerin bu merkezlerde uzmanlar
aracılığıyla yerine getirilmesi sağlanmıştır. Bu kapsamda, Cumhuriyet başsavcılıkları
tarafından da mümkün olduğu ölçüde cinsel suç mağduru çocuk ifadelerinin bu merkezlerde
alınması belirtilen sakıncaları ortadan kaldıracaktır.

Çocuk İzlem Merkezlerinde mağdurun ifadesi, alanında uzman personel tarafından
aynalı bir odada, ses ve görüntü kaydı yapılarak alınmakta, ifade sırasında aynanın arka
tarafında Cumhuriyet savcısı, kolluk, mağdur çocuk avukatı, adli tıp uzmanı, çocuk psikiyatrı
bulunmakta ve ifadeyi izlemektedir.

Diğer taraftan, 24.02.2017 tarihinde yürürlüğe giren Adlî Görüşme Odaları
Yönetmeliği ile 49 il ve 56 adliyede, 59 adli görüşme odası kurularak, fail ile yüz yüze
gelmesinde sakınca bulunduğu veya ifadesinin özel ortamda alınması gerektiği
değerlendirilen, başta cinsel suç ve aile içi şiddet suçu mağdurları olmak üzere, mağdur, tanık
ve suça sürüklenen çocukların ifade ve beyanlarının uzman aracılığıyla alınmasına imkân
sağlanmıştır.

Bakanlığımız tarafından ayrıca, suç mağdurları ile temas halinde olan kamu
görevlilerinin mağdurlara yaklaşımına ilişkin ilke ve davranış kurallarını içeren “Mağdura
Yaklaşım Kılavuzu” hazırlanmıştır. Uygulamacılar için rehber niteliği taşıyan kılavuzda;
kamu görevlilerinin kırılgan gruba dahil suç mağdurlarına hizmet sunarken dikkat etmeleri
gereken hususlara ilişkin yol gösterici bilgiler verilmiş, bu kapsamda mağdur çocuklara
pedagojik açıdan doğru yaklaşım ilkeleri de belirlenmiştir.

Mağdur çocuğun ifadesinin alınacağı yerde Çocuk İzlem Merkezi bulunmaması
hâlinde, işlenen suç nedeniyle psikolojisi bozulmuş mağdur çocuğun ifadesinin alınması
sırasında Ceza Muhakemesi Kanunu uyarınca uzman bulundurulması ve işlemin görüntülü ve
sesli olarak kayıt altına alınması gerekmektedir.

Şu halde, çocuğun cinsel istismarıyla ilgili soruşturmalarda, olayın çocuk üzerinde
yarattığı etki de dikkate alınarak; çocuğun bizzat Cumhuriyet savcısı tarafından dinlenmesi
ve ikincil örselenmenin önüne geçilebilmesi amacıyla bu işlem sırasında suçun
nitelendirilmesi için sorulması gereken tüm hususların sorularak olayın aydınlatılması söz
konusu olumsuz etkiyi azaltacaktır. Nitekim, Ceza Muhakemesi Kanununun 236 ncı maddesi,
soruşturma sırasında psikoloji, psikiyatri, tıp veya eğitim alanında uzman bir kişi eşliğinde
görüntülü ve sesli olarak kayıt altına alman mağdur çocuk ifadesinin, mahkemede yargılama
sırasında da kullanılmasını ve maddi gerçeğin ortaya çıkması bakımından zorunluluk
bulunmadıkça yalnızca bir kez dinlenmesini öngörmektedir.

Maddi gerçeğin ortaya çıkarılabilmesi için zorunluluk bulunması ve ceza
muhakemesindeki “doğrudan doğruyalık” ilkesi ile “adil yargılanma hakkı”nm bir sonucu
olarak şüpheli, sanık ya da müdafii tarafından mağdur çocuğa soru sormalarına imkan
tanımak amacıyla soruşturma veya kovuşturmada kural olarak bir kez dinlenen mağdur
çocuğun istisnai olarak tekrar dinlenilmesine ihtiyaç duyulabilmektedir. Bu durumda, ifade
ve beyan alma işlemlerinin Bakanlığımız tarafından çalışma usul ve prensipleri belirlenen
adlî görüşme odalarında yerine getirilmesi, söz konusu odanın bulunmadığı yerlerde ise Ceza
Muhakemesi Kanunu ile Çocuk Koruma Kanununun amir hükümleri uyarınca, çocuğun üstün
yararı ilkesi de gözetilerek işlemlerin tamamlanmasının uygun olacağı değerlendirilmektedir.

Bu itibarla;
1- Cinsel dokunulmazlığa karşı bir suç işlendiğinin öğrenilmesi halinde, Cumhuriyet
savcısınca derhal soruşturmaya başlanması ve bu konuda mutlaka Cumhuriyet başsavcısına
bilgi verilmesi,
2- Cumhuriyet savcısınca; maddi gerçeğin ortaya çıkarılması için araştırmaya
başlanması, tüm delillerin hızlı bir şekilde toplanması, adli kolluk birimlerine gerekli emir ve
talimatların gecikmeksizin iletilmesi ile kolluk tarafından yerine getirilecek işlemlerin takip
ve denetiminin yapılması,
3- Cinsel istismara uğramış çocukların ikincil örselenmelerinin önüne geçilebilmesi
için ifadelerin uzmanlar eşliğinde, zorunlu haller dışında tek seferde ve mümkün olduğu
ölçüde Çocuk İzlem Merkezleri kullanılarak bizzat Cumhuriyet savcısı tarafından alınması,
4- Cinsel dokunulmazlığı ihlal edilen suç mağdurlarının ifade alma işlemlerinde
gerektiği ve mümkün olduğu ölçüde Adli Görüşme Odalarının kullanılması,
5- Cinsel suç soruşturmalarında, delillerin toplanması sırasında yaşanabilecek eksiklik
veya gecikme nedeniyle koruma tedbirleri hakkında birbirinden farklı değerlendirme ve
uygulamalara gidilmesinin, mağdur ve yakınları kadar toplumun da adalete olan inancını
olumsuz etkileyebileceği hususunun göz önünde bulundurulması,
6- Bu soruşturmalarda, mağdur ve çocuğun mahremiyetinin korunması, soruşturma
konusu eylemin onların geleceği üzerinde olumsuz etkiler bırakmasının önüne geçilebilmesi
ve masumiyet karinesinin korunabilmesi açısından soruşturmanın gizliliği ilkesine riayet
edilmesi,
7- Soruşturma dosyasına ilişkin delil veya görüntüleri usulüne aykırı olarak paylaşan
ya da buna sebebiyet verenler hakkında kanuni gereğine tevessül edilmesi,
Konularında gerekli dikkat ve özenin gösterilmesini rica ederim.

Abdulhamit GÜL
Bakan

Genelgenin orjinal hali için TIKLAYINIZ.

Beğen  1
Yazar

Yorum Yapın

E-posta hesabınız yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Yapılan Yorumlar ( 2 )