Aydınlatılmış Onam Nedir?

0
40
Aydınlatılmış Onam Nedir

Sağlık hizmetlerinde aydınlatılmış onam nedir konusu, birçok kişinin dikkatini çekebilir. Bilgilendirilmiş onay; sağlığınız ve sağlık bakımınız hakkında, doğru kararları alabilmeniz adına, size anlaşılır ve net bilgiler verilir. Kabul edilen testler, çekilecek röntgenler, ilaçlar, tedavi ya da uygulanacak prosedürler dahil olmak üzere, sağlık uzmanının, size tedavi ve bakım sunması için yapılan sözleşmedir. Aydınlatılmış onam ile ilgili aklınıza takılabilecek her türlü soru, sizler için yanıtlandı.

Aydınlatılmış Onam Nedir?

Aydınlatılmış onam ya da bilgilendirilmiş onay; sağlık hizmeti sağlayan kurum ya da kişi ve hasta arasında olan akım, tedavi ya da diğer prosedürler için, anlaşma ya da izne yol açacak bir iletişim sürecidir.

Her hastanın; işlem ve tedaviler öncesinde bilgi alma ve soru sorma hakkı bulunur. Yetişkin hastalar; zihinsel olarak kendi kararlarını verebiliyorsa, bilgilendirme onay vermedikçe, tıbbi bakım başlatılması mümkün değildir.

Aydınlatılmış onay nedir konusunda, onay vermeden önce, bazı noktalardan emin olunması gerekir:

  • Doktor ya da sağlık uzmanının, sizin için mevcut olan seçeneklerin hepsini açıklayıp açıklamadığı
  • Faydalarının hasta tarafından anlaşılıp anlaşılmadığı
  • İzin verilen eylemin amacının anlaşılıp anlaşılmadığı

Bilgilendirilmiş onay, her bir hasta için farklı olduğundan, her hastanın bilgilendirileceği konu da farklıdır.

Aydınlatılmış Onam Nedir
Aydınlatılmış Onam Nedir

Bilgilendirilmiş Onam Ne Demek?

Bilgilendirilmiş onam; doktor, hemşire ya da sağlık uzmanı gibi, sağlık hizmeti sağlayıcısı tarafından, hasta kabul etmeden önce, hastaya yaptığı tıbbi tedavi açıklaması olarak adlandırılır.

Bu tür bir iletişim; hastanın soru sormasına ve tedaviyi kabul ya da reddetmesine olanak tanır. Bilgilendirilmiş onam süreci; ne yapacağınıza karar verilmeden önce, doktorunuzun test ve tedavi seçenekleri hakkında size bilgi vermesini içerir.

  • Hastalığınızın durumu
  • Doktorun önerdiği prosedür ya da tedavinin ne olduğu
  • Tedavi ya da prosedürün oluşacak riskleri ve faydaları
  • Tedavi ya da prosedürün alınmadığı durumlarda hangi tehlikelerin olabileceği

Aydınlatılmış onay nedir konusunda bilgilendirilmiş onam imzalandığında; tedavi seçenekleriyle ilgili tüm bilgileri doktorunuzdan aldığınız, bilgiyi anladığınız ve soru sorabilme şansınızın olduğu, önerilen tedavi seçeneklerini isteyip istemediğinize, buna göre karar verdiğiniz anlamına gelir.

Bazı durumlarda, önerilen bakımın bir bölümünü almak isteyebilirsiniz. Böyle bir durumda doktorunuzla konuşmalı, tedavi seçeneklerinin tamamını ya da belli bir kısmını kabul ettiğinize dair rıza formunu doldurup imzalamış olmanız gerekir.

Aydınlatılmış Onam Nedir

Aydınlatılmış Onam Formu Hangi Şartlarda Uygulanır?

Bilgilendirilmiş ya da aydınlatılmış onam, çoğu tıbbi prosedür için gereklidir. Bunun yanında onayın ne olduğunu ne zaman gerekli olduğunu bilmek önemlidir. Aydınlatılmış onay nedir kapsamında aydınlatılmış onay formunun uygulanması için, bazı şartların oluşması gerekir.

  • Birçok zorlu ameliyat
  • Kan nakilleri
  • Anestezi
  • Radyasyon tedavileri
  • Kemoterapi tedavileri
  • Biyopsi gibi bazı gelişmiş tıbbi testler
  • Uygulanacak birçok farklı aşı
  • HIV testi gibi kan testleri

Bir sağlık hizmeti alanında, bilgilendirilmiş onam süreci; karar verme yeteneği, tıbbi bilgileri aldığınız, tedavi görmek için gönüllü karar verdiğiniz ve karar vermek için, gereken bilgilerin açıklamasını kapsar.

Bilgilendirilmiş onay; acil durumlarda her zaman gerekli olmaz. Acil bir durum oluştuğunda; sağlık hizmeti sağlayıcınız tarafından, en yakın akrabalarınız aranır. Ancak akrabalardan müsait olan yoksa ya da yaşamı tehdit edecek bir durumdaysa, sağlık hizmeti sağlayıcısı, gerekli hayat kurtarıcı prosedürleri, rıza alınmadan gerçekleştirebilir.

Aydınlatılmış Onam Formu Örneği

Aydınlatılmış onay nedir kapsamında hastaların, aydınlatılmış onam formu örneğinin nasıl olduğunu da bilmesi önemli bir konudur. Bilgilendirilmiş rıza sözleşmesi; bazı bilgileri içermelidir.

  • Hastanın durumunun teşhisi
  • Tedavinin adı ve hangi amaçla kullanılacağı
  • Faydaları ve riskleri
  • Alternatif prosedürlerin uygulanıp uygulanmayacağı
  • Uygulanacak her alternatifin yararları ve riskleri

Aydınlatılmış onay nedir konusunda bir aydınlatılmış onam formu örneği, bazı noktalara dikkat edilerek oluşturulur. Bilgilendirme formları; dili ve kelime dağarcığı, olabildiği kadarıyla basit ve anlaşılır şekilde yapılır.

Aydınlatılmış Onam Nedir

Aydınlatılmış Onam Tarihçesi

Aydınlatılmış onam nedir konusunda aydınlatılmış onam tarihçesinin de bilinmesi önemlidir. Bilgilendirilmiş onam, zengin tıbbi bir geleneğe sahip kavrama sahip değildir. Bilgilendirilmiş onam kavramı olarak, 1957 yıllarında ortaya çıkmış ve konu hakkında ciddi tartışmalar 1972 yılında başlamıştır. Aydınlatılmış onam fikrinin gelişmesi, uygun kılavuzların tartışılması, doktor ya da araştırmacının, bilgiyi kaliteye ifşa etme yükümlülüğünü de ortaya çıkarmıştır.

1950’li yıllardan önce;

Bir hastanın ya da deneğin bilgileri anlaması ve bir biyomedikal müdahaleye izin verme ya da reddetme hakkı doğmuştur. Aydınlatılmış onam nedir kapsamında 1950’li yılların sonlarından önce, bilgilendirilmiş rıza taahhüdü için, kesin bir zemin hazırlanmamış ancak hasta ve denekler, hekim ya da araştırmacının bilgi yönetimine ilişkin bir geçmişinin olmadığını da ortaya koymuştur.

Antik çağ, orta çağ ve erken modern dönemler boyunca, tıp etiği ağırlıklı olarak tıp mesleği içinde gelişen ve aydınlatılmış onam nedir konusunda hasta ve araştırma denekleri tarafından, rıza ya da kendi kaderini tayin etme konuları, pek ciddiye alınmamıştır.

1950’li yıllardan önce ameliyatta onay alma uygulamaları; tıbbi itibar, yanlış uygulama davaları ve tıbbi kurumlardaki pratiklik konularında, endişelerin bir kombinasyonu olarak görüldü. Bunun karşılığında; hastanın izni olmadan bir hastayı ameliyat etmek, fiziksel olarak zor ve kişiler arası açıdan garip karşılanmıştır.

Bunun yanında insan denekleri içeren araştırmalarda da benzer durumlar vardır. Yakın zamana kadar; bilgilendirilmiş onam gerekliliğinin, araştırmacı uygulamalarını önemli ölçüde etkilediğine dair çok az kanıt bulunmuştur.

18.yüzyılda;

18.yüzyılda da bu konuda çok fazla bir atılım yaşanmadı. O dönemlerde yaşayan Benjamin Rush hekimlere; önemsiz konularda hastalara teslim olmalarını, fakat yaşam için gerekli olan konularda, hastalar üzerinde esnek olmayan bir otorite sürdürmelerini söylemesinin yanında hastanın bakış açısından bilgi ve diyalog değerine önem vererek, yazılarında bilgilendirilmiş onam fikri ön plana çıkmadı.

19.yüzyılda;

19.yüzyılda klinik tıpta, bilgilendirilmiş onam kuralı ya da uygulaması için herhangi bir ipucu olmasa da rıza uygulamaları tamamıyla uygulanmıyor değildi. Bu konuda onam alma uygulamaları ve rıza alma temel kuralları, cerrahi kayıtlarda bulunuyor.

Bunun yanında elde edilen onaylar, anlamlı bilgilendirilmiş onamlar gibi görünmemiştir. Bunun nedeni; bunların uygun şekilde bilgilendirildikten sonra, hastanın karar verme hakkıyla pek ilgisi bulunamamıştır.

Erken 20.yüzyılda;

İfşa etme yükümlülüklerinin yasal geçmişi ve hastalar için, kendi kaderini tayin etme hakkı, aşamalar halinde gelişti. Erken 20.yüzyılda bir hastanın rızasını alma, yükümlülüğü dayatmayı haklı çıkarmak için, kendi kaderini tayin hakları kullanıldı.

Kendi kaderini tayin; hastalardan rıza alınmasına yönelik yasal gerekliliklerin birincil gerekçesi ya da tam gerekçesi haline gelmeye başladı. 20.yüzyıl başlarında hekimlerin davranışları genellikle daha kötüye gitti.

1950-1960’lı yıllar;

50’li 60’lı yıllarda; geleneksel rıza alma görevi, belli türdeki bilgileri ifşa etmek ve ardından rıza alma gibi yeni ve açık bir hale getirildi. Tıbbi literatürde; rıza konularıyla alakalı makaleler ve dava sayıları artmaya başladı.

1960’lı yılların başından ortalarına kadarı yapılan çalışmalar; ameliyat öncesi onam formunun, cerrahi uygulamalarda her yerde bulunan bir özellik olmadığını da göstermeye başladı. Bazı cerrahlar, ameliyat için onam formu kullanmayıp, çalışmalara katılmayı reddettiler.

1970-1980’li yıllar;

1970’li ve 80’li yıllarda bilgilendirilmiş onam çok daha fazla ön plana çıkmaya başladı. 1972 yılında üç mahkeme kararı sayesinde, bilgilendirilmiş onamın önemli noktaları, gözler önüne serildi ve kabul edildi.

Bu mahkeme kararlarına göre;

  • Hastanın kendi başına karar verme hakkı, ancak hasta akıllı bir seçim yapacak yeterli bilgiye sahip olduğunda, etkili şekilde kullanılabilecekti.
  • Hastanın bilinçsiz olduğu ya da başka şekilde rıza göstermeyeceği ve tedavi edilmemesinden kaynaklanan zararın, yakın olduğu durumlar ya da
  • Risk ifşası, hasta için tıbbi açıdan hastaya zarar vereceği nedeniyle belli bir tıbbi tedavi alamayacak kadar ciddi bir psikolojik tehdit oluşturması durumunda

Buna göre; akılcı, bilgili hastaların tedaviyi kabul ederken ya da reddederken, benzer koşullarda bile tek tip hareket etmelerinin beklenmeyeceği kararı, bilgilendirilmiş onamın ne kadar önemli olduğunu da gözler önüne serdi.

Aydınlatılmış onam nedir konusuna bakıldığında; bilgilendirilmiş onamın geçmişi, tıbbın bilgilendirilmiş onamın kanuni ve ahlaki gerekliliklerinin etkisinde, yaygın değişikliklere uğradığını da gösterir. Ancak bilgilendirilmiş rızanın geçmişi aynı zamanda; geçmiş bir dizi olayı değil, gelişen bir süreç olduğunu da hatırlatır.

Bir önceki yazımız olan Tek Taraflı Boşanma Dilekçesi Örneği başlıklı makalemizi de okumanızı öneririz.

0 0 oylar
Sizce kaç yıldız?
Abone Ol
Bildir
0 Yorum
Inline Feedbacks
Tüm yorumları gör